Konta i promocje bankowe – Najlepszekonto.pl

My analizujemy konta bankowe. Ty je wybierasz.

Konta i promocje bankowe – Najlepszekonto.pl

Co zrobić z uszkodzonym banknotem? Sprawdzamy, jak i gdzie można wymienić taki pieniądz

Cykl: Sytuacje awaryjne

Krzysztof Duliński
Krzysztof Duliński

Dziennikarz z doświadczeniem w roli rzecznika prasowego i specjalisty ds. public relations. W wolnych chwilach lubi czytać i odkrywać nowe miejsca podczas górskich wędrówek.

Co zrobić z uszkodzonym banknotem? Sprawdzamy, jak i gdzie można wymienić taki pieniądz
Źródło: © Igor Butseroga / Fotolia

Kwestię wymiany uszkodzonego banknotu reguluje zarządzenie nr 31/2013 Prezesa NBP. Zgodnie z nim banki zobligowane są dokonać wymiany, jeśli w jednym kawałku zachowało się co najmniej 45% pierwotnej powierzchni banknotu i możliwe jest rozpoznanie nominału. Wymianie podlegają też – o czym wie stosunkowo mało osób – uszkodzone monety.

Co należy rozumieć przez uszkodzony pieniądz?

Zarządzenie wyjaśnia, że wymianie podlegają:

  • banknoty: postrzępione, naddarte, podklejone, przerwane, nadmiernie zabrudzone, zaplamione, odbarwione lub uszkodzone w inny sposób, w tym również wskutek umieszczenia na nich trwałego napisu, nadruku, rysunku lub innego znaku;
  • monety oraz ich elementy (rdzeń i pierścień): mające w szczególności uszkodzenia typu mechanicznego, wytarte, o zmienionej barwie, skorodowane, w tym również uszkodzone wskutek umieszczenia na nich trwałego napisu, rysunku lub innego znaku.

Nie można się domagać wymiany zniszczonej monety na nową, jeśli uszkodzenie powstało przy wykorzystaniu urządzeń przemysłowych, stosowanych do deformowania monet poprzez ich pofalowanie, pocięcie, zdeformowanie kształtu lub zatarcie wizerunku monety.

Kliknij, aby powiększyć
Źródło: materiały NBP

Z punktu widzenia prawa nawet najmniejszy napis na powierzchni banknotu jest jego uszkodzeniem. Wielu z nas nie zdaje sobie z tego sprawy, ale mamy prawo odmówić przyjęcia takiego banknotu. To na jego posiadaczu ciąży obowiązek wymiany go na nieuszkodzony.

Jak i gdzie wymienić uszkodzony pieniądz?

W większości przypadków wymiany możesz dokonać BEZPŁATNIE w kasie dowolnego banku działającego w Polsce.

Od tej zasady są jednak dwa odstępstwa: znaki pieniężne (banknoty lub monety) uszkodzone w wyniku badań wykonanych przez organy ścigania lub w wyniku działania zabezpieczeń zainstalowanych w urządzeniach do transportu pieniędzy przyjmowane są wyłącznie w oddziałach okręgowych NBP. W tym ostatnim przypadku musisz się liczyć z koniecznością wniesienia opłaty w wysokości 0,3 zł za każdy wymieniany znak pieniężny.

Opłata nie jest pobierana od osób, których pieniądze zostały uszkodzone w wyniku przestępstwa czy choćby jego usiłowania.

Zazwyczaj wymiana dokonywana jest „od ręki”, zwłaszcza jeśli uszkodzenie nie jest poważne (np. banknot został rozerwany, a następnie sklejony taśmą).

W niektórych przypadkach – np. kiedy występuje podejrzenie co do autentyczności banknotów czy monet, kiedy są one zanieczyszczone, zawilgocone, zbutwiałe lub kruszące się – konieczne jest przesłanie pieniędzy do centrali NBP. Wówczas musisz podać swoje dane personalne i kontaktowe. O decyzji NBP zostaniesz powiadomiony przez bank, w którym chciałeś dokonać wymiany. W przypadku odmowy (NBP musi ją uzasadnić) otrzymasz z powrotem niewymienione banknoty czy monety.

Czy dostanę pełną wartość banknotu lub monety?

Niestety nie za każdy banknot lub monetę otrzymasz tyle, ile wynosi nominał. Zarządzenie prezesa NBP uzależnia wysokość wypłaconej kwoty od stopnia uszkodzenia znaku pieniężnego:

  1. 100% wartości dostaniesz:
    • za banknoty przerwane na kilka części (maksymalnie na 9), sklejone lub niesklejone, jeżeli wszystkie części pochodzą z tego samego banknotu, nie posiadają ubytków powierzchni w miejscu przerwania i łącznie stanowią 100% pierwotnej powierzchni,
    • za banknoty, jeśli zachowało się ponad 75% pierwotnej powierzchni w jednym fragmencie,
    • za monety, a także dwa rozłączone elementy (rdzeń i pierścień), jeśli pochodzą z monety o tym samym nominale (nie musi to być dokładnie ta sama moneta);
  2. 50% wartości otrzymasz:
    • za banknoty, jeśli zachowało się od 45% do 75% pierwotnej powierzchni w jednym fragmencie,
    • za monety, jeśli istnieje przynajmniej jeden element (rdzeń lub pierścień).

W przypadku wątpliwości, czy za pieniądze przedstawione do wymiany powinna zostać wypłacona pełna czy tylko połowa wartości, są one przyjmowane przez bank i przesyłane do oceny w centrali NBP.

O czym jeszcze trzeba pamiętać?

Przy wymianie znaków pieniężnych obowiązują pewne procedury, m.in. konieczność wypełnienia przez klienta wniosku o wymianę czy sporządzenia przez bank pokwitowania przyjęcia pieniędzy, które muszą być przesłane do oceny przez pracowników NBP. Niezbędne jest więc podanie danych osobowych (imię, nazwisko, adres) oraz o złożenie podpisu. Jeśli banknot, który dostarczyłeś, był porwany, pracownik banku musi go skleić w Twojej obecności i umieścić odpowiednią adnotację (50% lub 100% wartości nominalnej).

Oczywiste jest, że wymieniane są wyłącznie autentyczne znaki pieniężne. W przypadku, gdy pojawią się podejrzenia, że banknoty lub monety są fałszywe, będziesz musiał wytłumaczyć, jak wszedłeś w ich posiadanie. Jeśli ekspertyza potwierdzi fałszerstwo, oczywiście nie dostaniesz ani grosza. Będzie Cię za to czekała seria pytań ze strony organów ścigania.

Dla uniknięcia nieprzyjemności i podejrzeń o puszczanie w obieg "fałszywek", najlepiej jest zgłosić się na policję z banknotem czy monetą budzącą wątpliwości.

Co z uszkodzonymi euro?

Wymienianie podlegają także inne banknoty, jednak nie jest to takie proste. Przede wszystkim musisz udać się do oddziału banku centralnego kraju, którego walutą jest posiadany przez Ciebie banknot. W przypadku euro będą to kraje strefy euro. Z tego wynika, że w Polsce nic nie załatwisz.

Warunki wymiany banknotów euro reguluje decyzja Europejskiego Banku Centralnego z dnia 19 kwietnia 2013 r. w sprawie nominałów, parametrów, reprodukcji, wymiany i wycofywania banknotów euro (EBC/2013/10).

Ogólne zasady są bardzo zbliżone do wymiany złotych.Należy pamiętać o następujących kwestiach:

  • wymienić można wyłącznie banknot, który zachował powyżej 50% pierwotnej powierzchni (jeśli jest to 50% lub mniej, jego posiadacz musi udowodnić, że pozostała część została zniszczona);
  • na wymieniającym – w razie istnienia wątpliwości – istnieje obowiązek udowodnienia autentyczności banknotów, tytułu prawnego do ich posiadania, przedstawienia okoliczności powstania uszkodzeń (np. poplamienia tuszem);
  • wymieniane są tylko banknoty, które zostały uszkodzone przypadkowo lub celowo, ale wymieniający działał w dobrej wierze (co nierzadko sam musi udowodnić); banknoty uszkodzone w niewielkim stopniu, te z dopisanymi adnotacjami, liczbami czy wyrazami, z zasady nie są uważane za uszkodzone celowo;
  • jeśli bank uzna, że posiadacz banknotów zniszczył je celowo, to zatrzymuje banknoty u siebie, by nie wróciły na rynek lub ich właściciel nie podjął próby wymiany ich na nieuszkodzone w innym kraju;
  • opłata za banknoty uszkodzone przez urządzenia zabezpieczające przed kradzieżą wynosi 10 eurocentów od banknotu i jest pobierana tylko w przypadku wymiany co najmniej 100 uszkodzonych banknotów. Bank nie zażąda jej uiszczenia w przypadku, gdy pieniądze zostały uszkodzone w związku z działalnością przestępczą.

Unikaj "podejrzanych" banknotów

Zważywszy na kłopoty związane z wymianą euro, trzeba unikać przyjmowania uszkodzonych banknotów w tej walucie. Zwłaszcza poplamionych tuszem, z nieregularnymi plamami w kolorach zielonym, fioletowym, niebieskim, czerwonym czy czarnym, intensywniejszymi przy brzegach banknotu. Mogą to być bowiem zabrudzenia powstałe po działaniu urządzeń zabezpieczających pieniądze przed kradzieżą. Niekiedy przestępcy usiłują wywabić plamy, stosując środki chemiczne, co prowadzi na ogół do wybielenia banknotu, zmiany jego kolorystyki. Dla własnego spokoju lepiej odmówić przyjęcia takiego znaku pieniężnego od sprzedawcy.

Podkreślmy, że zgodnie z zasadami obowiązującymi w strefie euro banknot zabarwiony przez urządzenie antykradzieżowe wymieniany jest na nowy tylko na wniosek ich pierwotnego posiadacza będącego ofiarą przestępstwa, w wyniku którego powstało zabarwienie.

Banknot 20 euro poplamiony tuszem z urządzeń antykradzieżowych
Kliknij, aby powiększyć
Żródło: strona ecb.europa.eu

Mam uszkodzone inne monety czy banknoty - co robić?

Możliwości wymiany czy "odsprzedaży" w Polsce znaków pieniężnych innych krajów są bardzo ograniczone. Nie załatwisz tego w żadnym polskim banku, NBP, czy w placówce dyplomatycznej kraju, którego uszkodzone banknoty posiadasz. Najpewniejszym rozwiązaniem problemu byłoby udanie się do danego państwa i kontakt z tamtejszym bankiem centralnym.

W Internecie można spotkać ogłoszenia firm, które oferują skup zagranicznych banknotów wycofanych z obiegu oraz tych nadal będących prawnym środkiem płatniczym, ale uszkodzonych. Zgodnie z deklaracjami na stronach internetowych, w zależności od stopnia uszkodzenia i waluty, posiadacz takiego banknotu może otrzymać określony procent wartości nominalnej euro, funtów brytyjskich, franków szwajcarskich czy dolarów amerykańskich.

Nie zamieszczamy nazw i adresów internetowych konkretnych firm, gdyż nie możemy ręczyć za wiarygodność ich anonsów. Podpowiemy jedynie, że część z nich podaje adresy swoich siedzib, możesz się więc tam udać i samodzielnie ocenić atrakcyjność przedstawionej Ci oferty "odkupienia" uszkodzonych banknotów.

Otrzymałeś zniszczony banknot? Walcz o swoje!

Banki są zobligowane do wymiany zniszczonych banknotów i monet, choć w praktyce często uchylają się od realizacji tego obowiązku. Jeśli więc usłyszysz od pracownika, że dana placówka nie wymienia znaków pieniężnych, pamiętaj, że to nieprawda. Omówione rozporządzenie prezesa NBP jednoznacznie mówi, że wymiana uszkodzonych pieniędzy czy też przyjęcie ich i przesłanie do ekspertyzy w NBP jest obowiązkiem, od którego bank nie może się uchylać. Bank centralny wyjaśniał to już wielokrotnie przy różnych okazjach. W ostateczności możesz nawet złożyć skargę do Komisji Nadzoru Finansowego.

O ile bank ma obowiązek przyjąć uszkodzone znaki pieniężne, o tyle Ty możesz odmówić, jeśli w sklepie czy punkcie usługowym otrzymujesz resztę, przykładowo, sklejonym taśmą banknotem. Warto korzystać z tego przywileju, bo to najwygodniejsze i najlepsze rozwiązanie. Może się bowiem zdarzyć, że uszkodzenia są celowe, by w ten sposób odwrócić uwagę od cech banknotu, które mogą wzbudzić podejrzenia co do jego autentyczności.